Ocenianie opisowe

Ocenianie opisowe

Wspólna nauka
Wspólna nauka

Na przestrzeni ostatnich lat szkoły poddane zostały głębokim przemianom. Spowodowane to było gwałtownym rozwojem gospodarczym i społecznym krajów rozwijających się.  Szkoła musi się zmieniać, jeżeli zmienia się świat. Musi nadążać za zmianami a nie opierać się na zasadach XIX w. Wyrazem przemian w edukacji jest m.in. inne podejście do systemu oceniania dzieci (ocenianie opisowe). 

Oceniać czy wspierać?

Przykłady z życia: uczeń od klasy I SP otrzymuje tradycyjne oceny. Na pytanie czym jest dla niego ocena odpowiada, że gdy dostaje 5 i 6 to nauczyciele i rodzice są zadowoleni. Pewnego razu dostaje jedynkę i wpada w rozpacz. Dlatego myśli – jestem najgorszy w klasie, rodzice będą niezadowoleni. Ponadto pojawia się stres, bowiem nie potrafi się skupić na nauce.

Retoryczne pytanie – czy na takiej nauce nam zależy? Czy ocena to środek dla zadowolenia rodziców, nauczyciela? A gdzie w tym wszystkim uczeń? Otrzymał etykietkę złego ucznia, bo dostał jedynkę. Ponadto – nadal nie wie w czym jest dobry, jak powinien się uczyć. Stres i strach przed kolejną jedynką tłumi spokój uczenia się. (więcej – emocje)

Ocenianie jest jakimś mitem. To nie jest prawda, że potrzebujemy oceny aby się rozwijać. Rozwój mamy zapisany w genach.

W szkole oceny selekcjonują uczniów głównie z uwagi na rezultaty, jakie oni osiągają. Z tego powodu tworzą stereotypową klasyfikację na lepszych i gorszych, mniej i bardziej zdolnych.

Ocenianie klasyczne

Najnowsze badania wskazują, że klasyczne ocenianie, szczególnie w nauczaniu zintegrowanym (klasy I-III):

  • etykietuje uczniów i mierzy ich jedną miarą nie uwzględniając różnego tempa ich rozwoju,
  • zaburza rozwój społeczny ucznia,
  • blokuje działalność twórczą i ciekawość poznawczą dziecka,
  • ocenia aktualny stan wiedzy, a nic nie mówi o rozwoju dziecka,
  • przyczynia  się do rywalizacji, zazdrości, a nawet nienawiści,
  • u dzieci pracujących wolniej wzbudza lęki przed zajęciami, szkołą,
  • stanowi zarzewie konfliktów między uczniami, rodzicami a nauczycielami.

Podobnie ocenianie wypracowań przez podkreślanie błędów (i to na czerwono!), skupia uwagę ucznia na tym co złe, zamiast wzmacniać go co zrobił dobrze, a co wymaga korekty.

Dlatego tak ważne jest, aby system oceniania zapewniał uczniom poczucie bezpieczeństwa. Jest to szczególnie istotne na pierwszym etapie nauczania (kl. I-III), w którym w celu eliminacji wspomnianych uprzednio zagrożeń, wprowadzono do praktyki szkolnej bezstopniowy, opisowy system oceniania.

Ocenianie opisowe

  • w miejsce etykietowania uczniów (na lepszych, gorszych) uwzględnia indywidualność i wyjątkowość każdego ucznia,
  • zamiast selekcji dostarcza wiedzy o postępie ucznia, wzmacnia motywację wewnętrzną, bo akcentuje postęp,
  • sprzyja zaangażowaniu dzieci w rozwój, bo opis akcentuje to co dobre a nie stresuje dziecka tym co złe.

Ocenianie opisowe, wspierające rozwój ucznia stosowane jest jest m.in. w Finlandii, Danii, Anglii, USA (program Żadne dziecko nie zostaje w tyle).

W Polsce ocena opisowa wymagana jest prawem oświatowym w kl. I-III jako ocena klasyfikacyjna (semestralna, roczna). W ocenianiu bieżącym i śródrocznym szkoła decyzuje o formie oceniania (opis, oceny, procenty).

Wg badań IBE (2011) 73 % szkół podstawowych w Polsce, w klasach I-III, stosuje wyłącznie oceny opisowe.   

Za najczęstszą przyczynę stosowania klasycznego oceniania podaje się: zbyt duże klasy, przywiązanie nauczycieli do starego systemu kształcenia.

Co przed nami? Ocenianie opisowe!

Raporty OECD (Światowa Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) wskazują na konieczność coraz szerszego wprowadzania oceniania opisowego. Akcentują rolę wspierania rozwoju ucznia. Ocena opisowa pełni rolę łącznika pomiędzy nauczaniem, a uczeniem się (dwukierunkowa informacja zwrotna: od ucznia do nauczyciela i od nauczyciela do ucznia).

Kształtowanie motywacji wewnętrznej jest jednym z najważniejszych celów edukacji

Nie ma odwrotu od oceniania opisowego, kształtującego. Każda klasa to zbiór dzieci o różnym potencjale i różnym tempie pracy. Mit jednolitego oceniania w skali 1-6 i równego tempa pracy sprawił, że szkoła jest mocno przeterminowana i  trzeba ją wymyślić na nowo (Frimhofer, dyrektor Centrum Nauki Kopernik).

Podsumowując: ocenianie opisowe nie etykietuje uczniów i dostarcza im informacji zwrotnej o postępach w nauce. Wzmacnia poczucie wartości, wiarę w siebie i swoje możliwości. Dla rodziców jest zaproszeniem do włączenia się w trudny proces uczenia się i wychowania. Zaproszeniem do wsparcia, by ich dziecko, własnym tempem pracy osiągnęło ten sam cel co inni.

Celem edukacji nie jest sortowanie uczniów. Nauczyciele powinni pracować jako mentorzy, trenerzy, a nie jako sędziowie. – (McKenna, USA).

Opór przed zmianą w edukacji jest w nauczycielach, w dyrektorach, na uczelniach kształcących nauczycieli od lat wg tych samych schematów, a także w głowach rodziców. To jest zupełnie naturalne, każda zmiana budzi lęk. I ja to doskonale rozumiem. Jednak jesteśmy w takim momencie zmian cywilizacyjnych, że nie możemy sobie pozwolić, by ten lęk nas hamował. To jest moment, kiedy już nie możemy pytać, czy zmiana w edukacji jest potrzebna, tylko musimy się zastanawiać, jak tę zmianę wprowadzać. Jeśli nie podejmiemy zmian, za chwilę w szkołach będziemy mieli jeszcze więcej dzieci zniechęconych do nauki.(Oktawia Gorzeńska).