Emocje w szkole

Emocje w szkole

emocje w szkoleLatarka uwagi czyli zrozumieć emocje

Amerykański neurolog i trener uważności (mindfulness) Shinzen Young wprowadził termin latarki uwagi, w którą powinien być wyposażony współczesny uczeń. Światło tej latarki skierowane powinno być na: zdrowe ciało (sprawność fizyczna, relaks, odżywianie się),  umysł (umiejętność skupienia uwagi, jasność myślenia)  i emocje (środowisko w którym uczeń żyje). 

Z inicjatywy nauczycielki nauczania wczesnoszkolnego – Izabeli Simińskiej, realizowany jest w I klasie cykl zajęć: zrozumieć emocje. Dzięki ćwiczeniom uczniowie nauczą się kontrolować swoje emocje, nazywać je i radzić sobie z ich negatywnymi działaniami.  

Uczeń nie jest komputerem

Większość dorosłych pamięta dominujący (scentralizowany) model nauczania w którym przeważają wykłady, testy pisowni, pisanie do zeszytu i powszechne testy. Uczeń traktowany jest w takim transmisyjnym modelu jako jednostka wyizolowana z otoczenia. Porównanie do komputera jest wizualnym obrazem tego modelu. Wiedza przekazywana była od nauczyciela do ucznia (wiedza na wejściu).  W systemie tym pakiety informacji docierają do mózgu, tworzą bloki wiedzy, układy scalone, stymulują myślenie. Na wyjściu mamy sprawdzanie testami, sprawdzianami ile tej wiedzy uczeń zapamiętał. Taki system uczenia jest sztuczny i nieefektywny. Nie ma w nim miejsca na otoczenie (szkoła, rodzina) i towarzyszące każdemu emocje.

Najnowsze badania wskazują, że stary model nauczania zastąpiony zostaje nauczaniem XXI w.; tzw. modelem holistycznym (całościowym), w którym  środowisko społeczne wchodzi w interakcję z ludzką świadomością. Uczeń nie jest wyizolowaną jednostką. Jest elementem coraz bardziej złożonego środowiska w którym żyje i które oddziaływuje na jego sposób postrzegania świata. Wiedza nauczyciela jest tylko malutkim elementem powszechnej dostępności informacji w środowisku medialnym (internet, urządzenia mobilne). Żyjemy w cyfrowej sieci, która przenika nasze życie z intensywnością, która stwarza szansę na szybszy rozwój ale i rodzi zagrożenia.  

Co to oznacza dla edukacji? 

Nadszedł czas, aby dopasować naukę do tempa czasów w których żyjemy. Czas działać zgodnie z założeniem, że wiedza przepływa przez uczniów, a nie jest im dostarczana na stałe. Uczeń musi zdobyć umiejętność otwarcia na świat, na innych, aby poradzić sobie z nadmiarem informacji. 

W miejsce nauczania encyklopedycznego wprowadzane zostaje uczenie społeczno-emocjonalne. W nowym modelu nauczyciel staje się przewodnikiem ucznia, który zachęca do poszukiwań, współpracy z rówieśnikami i do odbierania świata zmysłami a nie tylko bezrefleksyjnym odtwarzaniem wiedzy. 

Holistyczny model nauczania stawia w centrum uwagi ucznia i jego środowisko. Znaczenia nabierają emocje własne i innych. Empatia dzieci staje się równie ważna jak wiedza i praktyczne umiejętności. Zrozumienie emocji, definiowanie ich stanów pozwala na kontrolowanie negatywnych skutków skrajnych emocji prowadzących do stresu.

Emocje i empatia

Niemiecki neurobiolog Joachim Bauer (znany w Polsce m.in. z książek na temat empatii: Co potrafią lustrzane neurony, agresji Granica bólu. O źródłach agresji i przemocy oraz relacji nauczycieli z uczniami Co z tą szkołą) zwraca uwagę na konieczność kształtowania uważności (Mindfulness) również u nauczycieli. Trudno bowiem uczyć uczniów empatii, emocji bez opanowania tych samych zasad przez nauczycieli i wychowawców.  

Empatii można się nauczyć, ale należy ją definiować w kategoriach głębszych niż potoczne Lubię innych. Empatia to pierwszy krok w procesie zmiany postaw uczniowskich. Zachowania o charakterze empatycznym sprawiają, że uczniowie aktywne słuchają, cechuje ich otwarta postawa na innych. W miejsce postaw egoistycznych pojawiają się pożądane postawy społeczno-emocjonlne. Uczenie się empatii wymaga jednak odpowiednich warunków i postaw. Warsztaty Zrozumieć emocje to pierwszy krok w kierunku nauczania holistycznego i budowanie podstaw pod kształtowanie umiejętności skupiania się uczniów na tym co robią w danej chwili (uważność – mindfulness).

op. FW